Αναδημοσίευση από http://www.ardin.gr/node/2385
Στα διάσελα της Ιστορίας*
Συγγραφέας: Μανώλης Γλέζος
Στις 8 Μαΐου 1945 συντρίφτηκε η τεράστια στρατιωτική μηχανή του Χίτλερ και ηττήθηκε στρατιωτικά ο Ναζισμός.
Η πιο φοβερή απειλή εναντίον της ανθρωπότητας είχε αποτραπεί. Συντρίφτηκαν, όπως ξεκίνησαν να υλοποιούνται, τα χιτλερικά δόγματα για την εκλεκτή άρια φυλή, για τη μονοδιάστατη αντίληψη λειτουργίας του πολιτεύματος, για τον αφανισμό της εθνικής συνείδησης όλων των άλλων εθνών, για την κατάλυση κάθε ιδέας δικαίου, ηθικής και ανθρωπίνων αξιών, για την καταπάτηση όλων των δικαιωμάτων στη ζωή, στη δημοκρατία και στην ελευθερία.
Με το δίκιο της, συνεπώς η ανθρωπότητα γιορτάζει τη Μεγάλη Μέρα, την πιο σημαντική του 20ού αιώνα. Με υπερηφάνεια οι λαοί της Ευρώπης τιμούν τη νίκη τους εναντίον του Χίτλερ. Γιατί βίωσαν άμεσα, αντίκρυ στο θάνατο, την πρακτική εφαρμογή των ναζιστικών δογμάτων, με τα στρατόπεδα της φρίκης, με τα ιατρικά πειράματα στ’ ανθρώπινα πειραματόζωα, με τους φούρνους εξόντωσης των αντιφρονούντων, με τους εκατοντάδες χιλιάδες δολοφονημένους, με τις εκατόμβες των εκτελεσμένων, με τα εκατομμύρια τους νεκρούς από την ασιτία, την πείνα και τις αρρώστιες, με τις μυριάδες τους νεκρούς στις μάχες και τους βομβαρδισμούς των αμάχων στα αστικά κέντρα.
Οι λαοί όλου του κόσμου και ιδιαίτερα της Ευρώπης, με το δίκιο τους αποτίουν φόρο τιμής και άφατης ευγνωμοσύνης σ’ όλα αυτά τα εκατομμύρια των ανθρώπων που θυσιάστηκαν σ’ ένα υπέροχο αγώνα για τη σωτηρία της ανθρωπότητας από τη βαρβαρότητα και την απανθρωπιά. Έσωσαν τον κόσμο από τον κίνδυνο μιας μόνιμης φασιστικής σκλαβιάς.
***
Αν για όλους τους άλλους λαούς η 8 Μαρτίου 1945 παίρνει το αληθινό νόημα της σωτηρίας τους από τη ναζιστική υποδούλωση και γι’ αυτό τη λογαριάζουν ως Μεγάλη Μέρα, για μας, τους Έλληνες, που ας σημειωθεί δεν τη γιορτάζουμε, η ιστορική αυτή μέρα σηματοδοτεί κι άλλα υψηλότερα, βαθύτερα και ουσιαστικότερα νοήματα.
Δεν την εορτάζουμε. Γιατί εμείς οι Έλληνες δεν συνηθίζουμε να εορτάζουμε τις νίκες επί των αντιπάλων, όπως κάνουν οι άλλοι λαοί. Και οι δύο εθνικές επέτειοι και η 25η Μαρτίου 1821 και η 28η Οκτωβρίου 1940 αποτελούν ξεκίνημα για αγώνα, σηματοδοτούν την απόφαση να θυσιαστούμε για την λευτεριά μας. Το ίδιο τιμούμε και τα ολοκαυτώματα, την αυτοθυσία στο Ζάλογγο, στο Μανιάκι, στα Ψαρά, τη Μάχη της Κρήτης, τη 15 Αυγούστου 1940, τα Καλάβρυτα, το Δίστομο, το Κούρνοβο, το Μονοδένδρι, το Χορτιάτη, το θυσιαστήριο της Καισαριανής και τόσα άλλα τεμένη προσφοράς και βωμούς θυσίας. Μπροστά τους δεν γονατίζει μόνο ολόκληρο το έθνος, αλλά η ίδια η Ιστορία του Έθνους μας.
Για μας τους Έλληνες, όμως, η 8η Μαΐου 1945 είναι όχι μόνον μέρα ολοκλήρωσης της απελευθέρωσης της χώρας, γιατί παραδόθηκαν κι οι τρεις τελευταίες ναζιστικές φρουρές (Σούδα - Μήλος - Λέρος), αλλά γιατί είναι πια δυνατός ο συγκριτικός αναλογισμός της συνεισφοράς της Ελλάδας στο β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο για τη συντριβή του Ναζισμού, όπως και γιατί επιτρέπει μια βαθειά εθνική αυτογνωσία.
***
Η Εθνική Αντίσταση των Ελλήνων 1940-1945 είχε ως άμεσο αποτέλεσμα την Απελευθέρωση της Ελλάδας, χάρις στην καθολικότητα του χαρακτήρα της.
Καθολικότητα στο χρόνο: Από την πρώτη ως την τελευταία μέρα. Χωρίς ανάπαυλα ούτε μιας μέρας. Συνεχής, αδιάλειπτη, ασταμάτητη πάλη εναντίον των εισβολέων και κατακτητών. Αντίσταση με κάθε τρόπο και μέσο, με την περιφρόνηση, την άρνηση συνεργασίας, με το χωνί, την απεργία, τη διολιοφθορά, με το όπλο στο χέρι.
Καθολικότητα στο χώρο: Από τη μιαν άκρια της Ελλάδας ως την άλλη. Από το Διδυμότειχο ως την Καλαμάτα κι από την Κέρκυρα ως την Κρήτη. Το ίδιο στα αστικά κέντρα και στην επαρχία, στις πόλεις και στα βουνά. Αντίσταση σ’ όλη τη χώρα.
Καθολικότητα ακόμα στη συμμετοχή των Ελλήνων απ’ όλο τον κόσμο: οι Δωδεκανήσιοι, οι Κύπριοι, οι Αιγυπτιώτες Έλληνες στην πρώτη γραμμή. Οι Έλληνες επίσης του Καναδά, των ΗΠΑ, της Νότιας Αφρικής και όπου αλλού. Όλος ο Ελληνισμός επί ποδός, για να αποδείξει γι άλλη μια φορά ότι το Έθνος μας ξεπερνά τα κρατικά όρια.
Καθολικότητα στις ηλικίες και στα φύλα: Όλες οι ηλικίες των Ελλήνων. Από μικρά παιδιά ως γέροι και υπέργηροι. Το ίδιο επίσης γυναίκες και άντρες, χωρίς διάκριση. Όλοι οι Έλληνες ανεξάρτητα από ηλικία. Όλοι συμμετείχαν στην Εθνική Αντίσταση. Έδειχναν έκδηλα την αντίθεσή τους, αντιδρούσαν με κάθε τρόπο, αντιστέκονταν κι έπαιρναν μέρος στις Αντιστασιακές Οργανώσεις.
Καθολικότητα στην κοινωνική διαστρωμάτωση: Όλοι οι Έλληνες πήραν μέρος στην Εθνική Αντίσταση. Αγρότες, εργάτες, υπάλληλοι, επαγγελματίες, διανοούμενοι, επιστήμονες, στρατιωτικοί, κληρικοί. Όλοι αγωνίστηκαν. Πήραν μέρος στην παθητική αντίσταση και στην ένοπλη αντίσταση. Ελάχιστοι συνεργάστηκαν με τους κατακτητές και είναι αναλογικά λιγότεροι από κάθε άλλη χώρα της Ευρώπης.
Ο παλλαϊκός χαρακτήρας της Εθνικής Αντίστασης είναι το κύριο, το καθοριστικό στοιχείο της Ελλάδας.
***
Παράλληλα η συμβολή της Ελλάδας στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο για τη συντριβή του Άξονα (Γερμανία-Ιταλία-Ιαπωνία) υπήρξε καθοριστική.
Γιατί η Ελλάδα, με την απόκρουση της φασιστικής επιδρομής του Μουσολίνι κατάφερε το πρώτο πλήγμα εναντίον του Άξονα. Έδωσε την πρώτη νίκη στις αντιναζιστικές δυνάμεις.
Ως τότε ο Άξονας νικούσε σ’ όλα τα μέτωπα (Ευρώπη-Αφρική-Ασία). Νικούσε συνέχεια από τότε που ενσωμάτωσε βίαια την Αυστρία στο Γ΄ Ράιχ τον Μάρτιο του 1938 (Ansluss) επίσημη κήρυξη του πολέμου το 1939. Είχε κατακτήσει όλη σχεδόν την Ευρώπη.
Η νίκη αυτή –αναπτέρωσε το ηθικό των σκλαβωμένων λαών της Ευρώπης, σκόρπισε ρίγη συγκίνησης σ’ όλους τους ηγέτες των Συμμάχων να προβούν σε δηλώσεις θαυμασμού, όπως η ξακουστή εκείνη ρήση: “…από τώρα και στο εξής θα λέμε πως οι ήρωες πολεμούν σαν τους Έλληνες”.
Η Εθνική αντίσταση των Ελλήνων υπήρξε καθοριστική στην τελική και χρονική έκβαση του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου, γιατί για να κατακτηθεί η Ελλάδα χρειάστηκαν 213 ημέρες πολεμικών συγκρούσεων από την πλευρά του Άξονα. Απ’ αυτές τις ημέρες, τις 158 η Ελλάδα αντιμετώπιζε νικηφόρα τη φασιστική εισβολή του Μουσολίνι. Και γι’ αυτό χρειάστηκε η επέμβαση του Χίτλερ, που με μια φοβερή στρατιά πυρός και σιδήρου, υποχρεώθηκε σε άλλες 55 ημέρες σκληρών μαχών για να κατακτήσει την Ελλάδα.
Κανένα άλλο έθνος στην Ευρώπη, από όσα κατακτήθηκαν, δεν άντεξε τόσο πολύ σε χρόνο μπροστά στον κεραυνοβόλο πόλεμο (Μπλιτς Κρίγκ) του Χίτλερ. Κανένα άλλο έθνος δεν ανέτρεψε τα σχέδια του Χίτλερ, όπως το Ελληνικό Έθνος. Ανέτρεψε τα σχέδια του για την κατάκτηση της Μόσχας, του Καυκάσου, της Κύπρου, της Αιγύπτου. Ματαίωσε τα σχέδια του να υποχρεώσει την Ισπανία και την Τουρκία να βγουν στον πόλεμο στο πλευρό του.
Η Ελληνική Εθνική Αντίσταση υπήρξε καθοριστική ως προς την τελική και χρονική έκβαση του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου γιατί η συνεισφορά της Ελλάδας στον κοινό συμμαχικό αγώνα υπήρξεν αξιόλογη, σημαντική, μοναδική.
✓ Μοναδική ως προς την καθήλωση μεγάλων δυνάμεων του Χίτλερ στην Ελλάδα για να αντιμετωπίσει την Εθνική Αντίσταση. Δεκατρείς ολόκληρες γερμανικές μεραρχίες, πέρα από τις ιταλικές, τις βουλγαρικές και ορισμένες άλλες δυνάμεις, βρίσκονταν καθηλωμένες στην Ελλάδα. Έλλειπαν, δηλαδή, από τα άλλα μέτωπα, πάνω από εκατόν πενήντα χιλιάδες ετοιμοπόλεμοι άντρες.
✓ Μοναδική ως προς τις θυσίες του Ελληνικού Λαού. Η Ελλάδα έρχεται πρώτη, αναλογικά, ως προς την προσφορά της σε ανθρώπινες απώλειες. Έχασε το 13,6% του πληθυσμού της. Εξακόσιες χιλιάδες πέθαναν από την πείνα, τριακόσιες χιλιάδες είναι οι απώλειες από την υπογεννητικότητα. Τριάντα οκτώ χιλιάδες εννιακόσιοι εξήντα Έλληνες εκτελέστηκαν. Εβδομήντα χιλιάδες νεκροί σε μάχες, δώδεκα χιλιάδες από αδέσποτες, εκατό χιλιάδες στα στρατόπεδα.
✓ Μοναδική ως προς τα γεγονότα πως α) η πρώτη μαθητική εκδήλωση στην Ευρώπη έγινε στην Κέρκυρα στις 3 Νοεμβρίου 1941. Β) ο πρώτος φοιτητής που δολοφονήθηκε σε διαδήλωση στην Ευρώπη είναι ο φοιτητής Δήμ. Κωνσταντινίδης στις 22 Μαρτίου 1942. Γ) η πρώτη ένοπλη εξέγερση είναι του Δοξάτου και της Πρωσοτσάνης τον Σεπτέμβριο του 1941. Δ) η πρώτη δημοσιοϋπαλληλική απεργία στην Ευρώπη έγινε στην Ελλάδα το 1942 ε) το πρώτο σαμποτάζ στην Ευρώπη είναι η ανατίναξη της ΕΣΠΟ στις 22 Σεπτεμβρίου 1942.
✓ Μοναδική ως προς το γεγονός ότι δεν πέτυχε στην Ελλάδα η Πολιτική Επιστράτευση. Όταν άρχισαν να αραιώνουν οι στρατιές του Χίτλερ από τις μάχες στα διάφορα μέτωπα, συμπλήρωσε τα κενά με γερμανούς εργάτες από τη Γερμανία. Τα κενά όμως που δημιουργήθηκαν τα κάλυψε στρατολογώντας με τη βία, με τη λεγόμενη Πολιτική Επιστράτευση, από όλα τα κατεχόμενα κράτη της Ευρώπης. Το ίδιο επιχείρησε να κάμει και στην Ελλάδα. Αλλά, ο Ελληνικός Λαός, σε μια μεγαλειώδη, πανελλαδική και παλλαϊκή συγκέντρωση-διαδήλωση-εξέγερση ματαίωσε τα χιτλερικά σχέδια. Στις 5 Απριλίου 1943 οι διαδηλωτές κατέλαβαν όλες τις Νομαρχίες της Χώρας και το Υπουργείο Εργασίας στην Αθήνα και έκαψαν τις καταστάσεις των εργαζομένων. Μοναδικό φαινόμενο σ’ όλη την Ευρώπη.
✓ Μοναδική ως προς το γεγονός ότι ο Χίτλερ δεν πέτυχε να σχηματίσει στρατιωτικό σώμα από την Ελλάδα και να το χρησιμοποιήσει ως σώμα κατοχής σε άλλη κατεχόμενη χώρα είτε να πολεμήσει στο Ανατολικό Μέτωπο εναντίον της ΕΣΣΔ. Μοναδικό φαινόμενο κι αυτό.
Υπήρχαν και στην Ελλάδα προδότες, συνεργάτες και γερμανοντυμένοι, όπως σ’ όλη την κατεχόμενη Ευρώπη. Με μια διαφορά. Ο αριθμός τους ποσοτικά και αναλογικά ήταν ο μικρότερος από κάθε κατεχόμενη χώρα. Και όχι μόνον αυτό. Αλλά δεν κατάφερε απ’ όλον αυτό τον συρφετό να σχηματίσει στρατιωτικό σώμα, ως σώμα κατοχής σε άλλη χώρα ή για να πολεμήσει στο Ανατολικό Μέτωπο εναντίον της ΕΣΣΔ.
Αυτή υπήρξεν η συνεισφορά της Ελλάδας στον κοινό Συμμαχικόν Αγώνα για τη συντριβή του Χίτλερ και τη σωτηρία της Ανθρωπότητας. Συμβολή καθοριστική για την τελική και χρονική έκβαση του πολέμου.
Όλα αυτά έρχονται στο νου, μαζί μ’ ένα ρίγος θανάτου που διατρέχει ακόμα στα όνειρα της νύχτας, τους επιζώντες εκείνης της εποχής, τους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης, που επιζούν ακόμα κατά λάθος, γιατί δεν τους άγγιξεν κατάστηθα το βόλι του θανάτου.
Οι μνήμες όμως εκείνης της εποχής, δεν είναι μόνο ατομικές. Κι όσο κι αν επιχείρησαν πολλοί («φίλοι» και εχθροί, «Έλληνες» και ξένοι) να σβήσουν αυτές τις μνήμες, να τις αγνοήσουν, να τις διαστρεβλώσουν, να τις υποτιμήσουν και να τις μηδενίσουν, να τις εκτιμήσουν σαν ένα τίποτα μέσα στην αιωνιότητα, οι μνήμες αυτές ζουν. Ζουν γιατί ανήκουν πια στο έθνος.
Όλοι οι Έλληνες συμμετείχαν στην Αντίσταση. Γι’ αυτό η ατομική αντίσταση μετουσιώθηκε, μεταλλάχτηκε κι έγινε Εθνική Αντίσταση.
Πάμπολλες οργανώσεις σχηματίστηκαν για να εκφράσουν και να συντονίσουν τον αγώνα για τη σωτηρία του Λαού και τη Λευτεριά της Πατρίδας. Κανένας δεν δικαιούται και δε μπορεί κιόλας να μειώσει τη συνεισφορά και της πιο μικρής αντιστασιακής μονάδας. Κανένας επίσης δεν δικαιούται και δε μπορεί κιόλας να παραγνωρίσει τον πρωταγωνιστικό ρόλο που έπαιξε το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ) και τα κόμματα που το δημιούργησαν (Το ΚΚΕ, το ΣΚΕ, η ΕΛΔ και το ΑΚΕ). Όλες, όμως, οι οργανώσεις αγωνίστηκαν για την αντίσταση κατά του κατακτητή και γι’ αυτό δημιουργήθηκε η Εθνική Αντίσταση. Το ΕΑΜ, η ΠΕΑΝ, ο ΕΔΕΣ η ΕΚΚΑ ανήκουν πια στο Έθνος, γιατί η προσφορά τους υπήρξε εθνική.
***
Η εποποιία της Εθνικής Αντίστασης, θέλουν δεν το θέλουν μερικοί, αποτελεί εθνική μνήμη. Καταγράφεται ως η πιο σημαντική εθνική ιστορική εποχή, του 20ού αιώνα. Οι μνήμες, βέβαια, δεν αναπαράγονται. Θα αποτελούσε, όμως, ιστορική αφέλεια να δεχτούμε πως οι ιστορικές μνήμες είναι άσχετες από την όποια φάση της εξελικτικής πορείας ενός Έθνους.
Το ελληνικό Έθνος, το πιο μακραίωνο στην ιστορία της Ανθρωπότητας (μόνο το κινέζικο Έθνος μας συναγωνίζεται, χωρίς να έχει και 400 χρόνια σκλαβιάς), εξακολουθεί να υπάρχει, όχι γιατί αναπαράγει τις ιστορικές του μνήμες. Αλλά γιατί οι ιστορικές μνήμες προσφέρουν δημιουργική δύναμη εθνικής αυτογνωσίας.
Ο Μαραθώνας, οι Θερμοπύλες, η Σαλαμίνα απόδειξη αυτογνωσίας για τη δυνατότητα υπεράσπισης ανθρωπιστικών ιδεών, για ελευθερία και δημοκρατία, δεν αναπαράγονται. Δημιουργούν, όμως, εθνική συνείδηση, που χτίζει τα βάθρα απ’ όπου θα εξορμήσει και θα δημιουργήσει το έθνος των Ελλήνων, το Σούλι, το Μανιάκι, το Μεσολόγγι, τα Ψαρά.
Παρ’ όλη τη μοναδικότητά τους, δεν μετριούνται με τα κοινά μέτρα και σταθμά οι Θερμοπύλες και το Μανιάκι. Διαπερνούν όμως τις συνειδήσεις των Ελλήνων, ώστε να πολεμά ο κάθε γιος της Ελλάδας «Στης ιστορίας το διάσελο, όρθιος». (Νικ. Βρεττάκος).
Η Επανάσταση του Εικοσιένα, δε μετριέται με τα συνηθισμένα μέτρα της λογικής, σκορπά όμως ρίγη συγκίνησης στη δημιουργημένη Εθνική συνείδηση και συνεπαίρνει τους Έλληνες για ν’ ανέβουν, μέσα από τη φασιστική σκλαβιά, όλες τις σκάλες του ιστορικού χρόνου ως την 28η Οκτωβρίου 1940. Στην Πίνδο, στα οχυρά της Μακεδονίας, στη Μάχη της Κρήτης, στις διαδηλώσεις της Αθήνας, στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, στο Κάστρο του Υμηττού, στα Καλάβρυτα, στο Δίστομο, στο Χορτιάτη, στο Κομμένο της Άρτας, στο Μονοδένδρι της Σπάρτης, στο Κούρνοβο, στο Δοξάτο, στα Κερδέλλια, στο Αμπελόφυτο, στο Δομένικο, στις Λιγγιάδες, στο…, στην ατέλειωτη σειρά των μαρτυρικών πόλεων, οικισμών και χωριών, σ' όλα τα ολοκαυτώματα του αγώνα.
Η Ελληνική Εθνική Αντίσταση ως ανεκτίμητο ιστορικό ορόσημο επιβεβαιώνει την εθνική ταυτότητα. Το 1940-1945 ως μια από τις ιστορικές ανατάσεις του ελληνικού λαού αποδεικνύει με τον πιο τρανό τρανό τρόπο την Εθνική Υπόσταση.
Οι Έλληνες στην Ελλάδα και όπου γης με τη γενναιότητά τους και τις αμέτρητες πράξεις αυτοθυσίας μαρτύρησαν γι’ άλλη μια φορά πως υπάρχουν ως Εθνική Οντότητα. Γιατί όπως είπε ο Μακρυγιάννης στους Μύλους τ’ Αναπλιού κι επιβεβαίωσαν κι επικύρωσαν με την προσφορά της ζωής τους οι δεκάδες χιλιάδες εκτελεσμένοι γιοι της Ελλάδας, που πολεμούν ολόρθοι στα διάσελα της ιστορίας: «οι Έλληνες είναι έτοιμοι να πεθάνουν για τη λευτεριά τους».
*Από το αφιέρωμα "Αναζητώντας Ταυτότητα" του τ. 14-15 του Άρδην.
